Şehirlerarası Servis Taşımacılığında Hukuki Durum

Şehirlerarası servis taşımacılığının düzenli ve güvenli yapılması, taşımacıların çalışma şartlarının, yeterliliklerinin ve taşıtların niteliklerinin belirlenmesi kaliteli bir hizmetin verilebilmesi için gereklidir. Bu bağlamda servis taşımacılığına ilişkin idari düzenlemeleri yapma konusunda yetkili kurumların belirlenmesi hususu önem arz etmektedir. Büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırları olduğundan büyükşehir belediyesi sınırları yani il sınırları içerisine veya dışarısına yapılacak servis taşımacılıkları ile normal belediyelerde belediye sınırları içerisine veya dışarısına yapılacak servis taşımacılıklarında uygulanacak hukukun ortaya konulması şarttır.

04 Eylül 2018 Salı 10:32
Bu haber 10316 kez okundu
Şehirlerarası Servis Taşımacılığında Hukuki Durum
AV. KENAN GÜRBÜZ

Şehirlerarası servis taşımacılığının düzenli ve güvenli yapılması, taşımacıların çalışma şartlarının, yeterliliklerinin ve taşıtların niteliklerinin belirlenmesi kaliteli bir hizmetin verilebilmesi için gereklidir. Bu bağlamda servis taşımacılığına ilişkin idari düzenlemeleri yapma konusunda yetkili kurumların belirlenmesi hususu önem arz etmektedir. Büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırları olduğundan büyükşehir belediyesi sınırları yani il sınırları içerisine veya dışarısına yapılacak servis taşımacılıkları ile normal belediyelerde belediye sınırları içerisine veya dışarısına yapılacak servis taşımacılıklarında uygulanacak hukukun ortaya konulması şarttır.


5393 sayılı Belediye Kanunu ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nda belediyelere verilen yetkilerde birisi de;  kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmektir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 84. maddesinde ise; bu Belediye Kanunuyla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununda Belediye Kanunu hükümlerine aykırılık bulunması durumunda Belediye Kanununun uygulanacağı hükmüne yer verilmiştir. Söz konusu yasal düzenlemeler uyarınca belediye sınırları içerisinde bir noktadan bir noktaya yapılan servis taşımacılığında, belediyenin türüne göre 5393 sayılı Belediye Kanunu ve/veya 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu hükümleri uygulanacaktır. Ancak Belediye sınırları dışına veya belediye sınırları dışından belediye sınırları içerisine yapılacak taşımalar, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamına girmektedir.

Belediye sınırları içerisinde bir noktadan bir noktaya yapılacak servis taşımacılığında tahditli/tahsisli plaka uygulaması mevcut ise bu plakalarla servis hizmeti verilmesi gerekmektedir. Tahditli/tahsisli plaka uygulaması mevcut değil ise belediye meclisinin veya büyükşehir belediyelerinde Ulaşım Koordinasyon Merkezinin (UKOME) almış olduğu kararlar uyarınca B2, D2 veya D4 yetki belgesine sahip olan araçlarla servis taşımacılığı yapılabilecektir. Örneğin İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından servis taşımacılığı yapanlara yönelik tahdit uygulaması kararı alınmadığından, belirlenen şartları sağlayan B2, D2 veya D4 yetki belgesine sahip olan araç sahiplerinin çalışma izni alabilmeleri mümkündür.

Şehirlerarası servis taşımacılığında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği hükümleri uyarınca idari düzenleme yapma yetkisine sahiptir. Ancak bakanlık bu yetkisini kullanırken yasal düzenlemelere riayet etmekle mükelleftir. Bu nedenle, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’na aykırı bir idari düzenleme yapılması hukuken mümkün değildir. Yine, bakanlık Karayolu Taşıma Kanunu ile kendisine verilen yetkileri belediyelere devredemez. Çünkü, bu hususta açık bir kanuni düzenleme bulunmamaktadır.

Tahditli plaka sahiplerince, belediye sınırları dışından il/ilçe merkezine yapılacak servis taşımacılığının da tahditli plaka ile yapılmasına yönelik talepler doğrultusunda, Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesi ile bir il ile komşu illeri arasında sadece personel servisi veya okul servisi taşımacılığı yapmak üzere, Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde D4 yetki belgesi için istenen şartların sağlanması halinde, öğrenci taşımaları için Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği, personel taşımaları için ise Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliği hükümleri saklı kalmak koşulu ile D4(S) rumuzlu karayolu taşıma yetki belgesi verilmesi, D4(S) yetki belgesi eki taşıt belgelerine Karayolu Taşıma Yönetmeliğine göre D4 yetki belgesi eki taşıt belgelerine kayıt edilmesine müsaade edilen taşıtların yanı sıra tahditli plakalı taşıtların da kaydedilebilmesine karar verilmiştir. Söz konusu genelge uyarınca tahditli plakalar yetki belgesi eki taşıt belgelerine kayıt edilebilecek ve böylece tahditli plakalar çalışma alanı dışında da (il veya ilçe dışında) taşımacılık yapılabilecektir. Genelgenin iptali istemiyle DANIŞTAY 15. DAİRESİ'nin 2017/3854 esasında açılan davada; Dairece 15.03.2018 tarihli karar ile Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesi'nin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir. Danıştay kararı uyarınca D4(S) yetki belgesinin dayanağı olan genelgenin yürütmesi durdurulduğundan söz konusu genelge uyarınca alınan D4(S) yetki belgelerinin hukuki geçerliliği bulunmamaktadır. Bu karar sonucunda D4(S) yetki belgelerine dayalı olarak şehirlerarası servis taşımacılığı yapmak hukuken mümkün değildir. Yürütmenin durdurulması kararı geçmişe etkili olduğundan, düzenleyici işlem (D4(S) genelgesi) yayınlandığı tarihten itibaren hukuki geçerliliğini yitirmiştir.

08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin “Taşıtların yaşı, cinsi ve diğer şartlar” başlıklı 24’üncü maddesinin 2’inci fıkrasının (b) bendi gereğince yetki belgesi eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtlar kaydedilememektedir. Bu bakımdan, tahditli plakalı araçların şehir dışında taşımacılık yapması veya bu araçlara taşımacılık yaptırılması Karayolu Taşıma Kanunu’na aykırılık oluşturacaktır. Tahditli plakalı araçların yetki belgesi eki taşıt belgelerine kaydedilerek iller arası servis taşımacılığı yapabilmesine imkan vermek, Karayolu Taşıma Kanunu kapsamında bakanlığa verilen yetkilerin belediyelere devredilmesi sonucunu doğurmaktadır. Öte yandan, rekabet ortamının bozulmasına neden olacak şekilde B2, D2 veya D4 yetki belgeleri ile servis taşımacılığı yapanların kazanılmış hakları dikkate alınmaksızın yeni bir yetki belgesi türü oluşturularak düzenleme yapılması yerinde değildir. Çünkü, belediyeler 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu hükümlerine dayanarak tahditli plakalar dışındaki araçların şehirler arası servis taşımacılığı yapılmasına izin vermeyebilmektedir.

Açıklandığı üzere, belediye sınırları dışına/dışından yapılacak servis taşımaları, yapılacak taşımanın kapsamına uygun olarak B2, D2 veya D4 yetki belgelerinden biriyle yapılabilir.Nitekim, Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün çeşitli tarihlerde yazdığı yazılarda açıkça B2, D2 veya D4 yetki belgesi sahibi kişilerin servis taşımacılığı yapabileceği açıkça kabul edilmektedir. Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün 20.02.2018 tarih ve E.13759 sayılı yazısında; “Bununla birlikte, B2, D2 ve D4 yetki belgesi eki taşıt belgesinde kayıtlı taşıtlarla, arızi ve/veya mekik seferler yapmak suretiyle tarifesiz yolcu taşıması yapabilmesi için; *Şehirlerarası taşımalarda, seyahatin şehir içinde kalan kısımlarında varsa yerel makamlar tarafından şehiriçi yolcu taşımalarında uygulanan güzergah sınırlamalarına uyulması, *Personel taşımacılığı hizmetinde kullanılacak B2, D2 ve D4 yetki belgeli taşıtların, Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliği’nde, öğrenci servis taşımacılığı hizmetinde kullanılacak B2, D2 ve D4 yetki belgeli taşıtların ise Okul Servis Araçları Yönetmeliği’nde yer alan taşımacı, sürücü ve taşıtlarla ilgili hükümlere uyması, bu taşıtlarla yapılan taşımanın bir sözleşmeye dayalı olması gerekmektedir.” ifadelerine yer verilmiştir. Aynı şekilde, Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün 15.09.2017 tarih ve E.71844 sayılı yazısı da bu yöndedir. Söz konusu yazılardan ve açık mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere B2, D2 veya D4 yetki belgesine sahip olan araçların şehirlerarası servis taşımacılığı yapmasında hukuki bir engel bulunmamaktadır.

25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinin 4’üncü fıkrasında; “Belediye sınırları dışına/dışından yapılan okul servis hizmetleri için; yapılacak taşımanın şehirlerarası veya şehiriçi olmasına bağlı olarak taşımacı ayrıca Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca düzenlenmiş karayolu yolcu taşımacılığı yetki belgelerinden birine sahip olmalıdır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan hüküm uyarınca şehirlerarası taşımalarda yetki belgesine sahip araç sahipleri özel izin alınması suretiyle okul servis taşımacılığı yapabilecektir. Mülga Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinin 2’inci fıkrasına 06.08.2013 tarih ve 28730 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelikle eklenen hüküm uyarınca, belediye sınırları dışına/dışından yapılacak öğrenci servis taşımalarının, yapılacak taşımanın kapsamına uygun olarak B2, D2 veya D4 yetki belgelerinden biriyle yapılabilmekteydi. 25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği’nde belge türü belirtilmeksizin belediye sınırları dışına/dışından yapılan okul servis hizmetleri için; yapılacak taşımanın şehirlerarası veya şehir içi olmasına bağlı olarak taşımacının ayrıca Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) düzenlenmiş karayolu yolcu taşımacılığı yetki belgelerinden birine sahip olması şartı getirilmiştir. Bu kapsamda yeni yönetmelik uyarınca da B2, D2 veya D4 yetki belgelerinden birine sahip olan araçlar şehirlerarası okul servis hizmeti verebilecektir.

Danıştay, şehirlerarası servis taşımacılığında B2, D2 veya D4 yetki belgeleri ile belediyeden izin alınmaksızın faaliyette bulunulabileceğini açıkça kabul etmektedir.  Danıştay 15. Dairesi’nin 13.11.2015 tarih ve E:2015/4276, K:2015/7547 sayılı kararında; “Dosyadaki belgelerin incelenmesinden; görevli polis memurlarınca 24.01.2014 tarihinde yapılan denetimde, davacı şirkete ait 34 TM 0025 plakalı araç ile ilgili belediyeden izin veya ruhsat alınmaksızın Kocaeli İli-Şekerpınar İlçesi ile İstanbul İli Küçükbakkalköy Mahallesi arasında ticari amaçla servis taşımacılığı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır. Olayda, davacı tarafından, Kocaeli İli ile İstanbul İli arasında yapılan taşımacılık faaliyetinin belediye sınırları dahilinde bir taşımacılık olmadığı, yurtiçi ticari yolcu taşımacılığı olduğu görülmektedir. Bu veriler ışığında, aracıyla yurtiçi ticari yolcu taşımacılığı yapan davacı hakkında ilgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın, belediye sınırları dahilinde ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” gerekçesine yer verilmiştir.

Sonuç olarak;
tahditli plaka uygulamasına geçilen yerlerde yapılacak servis taşımacılıklarında tahditli plaka ile belediye sınırları dışına veya belediye sınırları dışından şehir içine taşımacılık yapılması hukuken olanaklı değildir. Buna rağmen taşımacılık yapılması halinde 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2. maddesi uyarınca trafikten men ve idari para cezası işlemleri tesis edilebilecektir. Ayrıca bu durum, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 26/A maddesi uyarınca idari para cezası kesilmesini gerektirmektedir. Belediye sınırları dışına/dışından yapılacak servis taşımaları, yapılacak taşımanın kapsamına uygun olarak B2, D2 veya D4 yetki belgelerinden biriyle yapılabilir. Şehirlerarası taşımacılık faaliyetini yürütecek kişi veya şirketler, taşımacılığın yapılacağı sınırlar içerisindeki belediyelerden mevzuatta öngörülen izinleri almakla yükümlüdür. Öte yandan, B2, D2 veya D4 yetki belgelerinden biriyle şehir içerisinde bir noktadan bir noktaya servis hizmeti verilmesi halinde 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2. maddesi uyarınca trafikten men ve idari para cezası işlemleri tesis edilebilecektir. 

    Yorumlar

E-Gazete
  • Taşıma Dünyası Gazetesi - 17 Ağustos 2018 Manşeti
  • Taşıma Dünyası Gazetesi - 17 Ağustos 2018 Manşeti
Arşiv