Türkiye’de ticari yolcu taşımacılığı sektörünü doğrudan ilgilendiren önemli bir düzenleme yürürlüğe girdi. Yapılan değişiklikle birlikte şehirler arası yolcu taşımacılığı yapan otobüslerde kamera sistemi, kayıt cihazı ve acil durum butonu bulundurulması artık mevzuat gereği zorunlu hale geliyor.
Bu düzenleme, 29 Kasım 2024 tarihinde yapılan değişiklikle Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne eklenen hükümler ile getirildi. Amaç oldukça açık: yolcu güvenliğini artırmak, araç içinde yaşanabilecek olayların kayıt altına alınmasını sağlamak ve gerektiğinde kolluk kuvvetlerinin hızlı şekilde müdahale edebilmesini mümkün kılmak.
Ancak sahadan gelen bilgiler sektörün yeni bir riskle karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Bazı firmalar, mevzuatın teknik gerekliliklerini tam olarak incelemeden veya yalnızca fiyat odaklı karar vererek uygun olmayan kamera ve kayıt sistemlerini araçlarına monte ettirmeye başlamış durumda. Bu durum ilerleyen süreçte ciddi mağduriyetlere yol açabilir.
Aslında konunun en kritik noktası hangi cihazın alındığı kadar, bu cihazların kim tarafından monte edildiğidir.
Kritik Konu: AİTM Kapsamında Akredite Firma, Akredite Cihaz ve Akredite Montaj Şart
Araçlara sonradan eklenen kamera sistemi, kayıt cihazı ve panik butonu gibi ekipmanlar Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik (AİTM) kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu nedenle bu sistemlerin montajı rastgele bir elektrikçi veya servis tarafından yapılamaz. Yetkilendirilmiş firmaların güncel listesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:
https://www.tse.org.tr/duyuru/okul-servisleri-kayit-sistemleri-2025/
Kamera, kayıt cihazı ve panik butonunun;
- TSE
- TÜBİTAK
- 112 Acil Çağrı Merkezi entegrasyon gereklilikleri
Kapsamında teknik değerlendirmeden geçmiş olması gerekir.
Ayrıca bu sistemlerin araçlara montajı yalnızca “Montaja Uygun Firma” onayı bulunan kuruluşlar tarafından yapılabilir.
Dolayısıyla taşıt sahiplerinin ve filo yöneticilerinin ilk sorması gereken soru şudur:
Kamera, kayıt cihazı ve panik butonu aldığımız firma TSE, TÜBİTAK ve 112 tarafından akredite edilmiş mi ve bu cihazların araçlara montajını yapacak firma AİTM kapsamında yetkili mi?
Bu sorunun cevabı hayır ise, satın alınan sistemler mevzuatın gerekliliklerini karşılamıyor demektir. Böyle bir durumda yapılan yatırım kısa süre içinde yeniden yapılmak zorunda kalabilir.
Aksi halde yapılan montajlar AİTM mevzuatına uygun sayılmayacak ve araçlar hem muayenede hem de teknik denetimlerde sorun yaşayacaktır.
Bununla birlikte gerekli onayları almamış cihazların taşıtlara montaj yapılması durumunda, taşıtlarda arızalara sebep olabilecek, taşıtların garanti ve sigorta süreçlerini olumsuz etkileyecektir.
Zorunluluk Hangi Araçları Kapsıyor?
Yeni düzenleme özellikle ticari yolcu taşımacılığı yapan M1, M2 ve M3 sınıfı araçları, taksileri, şehirler arası otobüsleri ve minibüsleri kapsıyor.
Bu araçlarda bulunması gereken temel sistemler şunlardır:
- Araç içini ve ön yolu görebilen kamera sistemi
- Görüntüleri depolayan kayıt cihazı
- Acil durumda güvenlik birimlerine bildirim yapılmasını sağlayan acil durum butonu
- Araç konumunun izlenmesini sağlayan araç takip sistemi
Ayrıca kamera kayıtlarının en az 30 gün süreyle saklanması ve gerektiğinde yetkili kurumlara sunulabilmesi gerekiyor.
Uygulama Kademeli Olarak Devreye Alınacak
Sektörün adaptasyon süreci göz önünde bulundurularak uygulama kademeli olarak devreye alınacak.
- 2023–2025 model araçlar: 1 Ocak 2026
- 2018–2022 model araçlar: 1 Ocak 2027
- 2017 ve öncesi araçlar: 1 Ocak 2028
Bu tarihlerden sonra yapılacak araç muayenelerinde sistemlerin varlığı ve çalışması kontrol edilecek.
Asıl Risk: Resmi Olarak onaylanmamış Yanlış Ürün ve Yanlış Montaj
Sektörde bazı firmaların yalnızca “kamerası olsun” yaklaşımıyla hareket ettiği görülüyor. Oysa mevzuat sadece bir kamera takılmasını değil, belirli teknik standartları karşılayan bir sistem kurulmasını zorunlu kılıyor.
Sahada sık karşılaşılan hatalar arasında şunlar bulunuyor:
- 30 gün kayıt kapasitesi olmayan cihazlar
- Araç içinin tamamını kapsayamayan kamera yerleşimleri
- Güvenilir veri saklama altyapısı bulunmayan sistemler
- Acil durum butonu ile entegre olmayan çözümler
- Yetkisiz kişiler tarafından yapılan montajlar
Bu tür ürünler kısa vadede daha ucuz görünse de araç muayenelerinde veya denetimlerde sorun yaratabilir. Daha önemlisi, sistemlerin sonradan tamamen değiştirilmesi gerekebilir. Bu da filolar için ciddi maliyet anlamına gelir.
Taşıt Sahipleri ve Filo Yöneticileri Nelere Dikkat Etmeli?
Otobüs işletmelerinin yatırım yapmadan önce şu sorulara net cevap alması gerekir:
- Kamera, kayıt cihazı ve panik butonu TSE, TÜBİTAK ve 112 tarafından onaylı mı?
- Montajı yapacak firma AİTM kapsamında yetkilendirilmiş mi?
- Sistem 30 gün kesintisiz kayıt yapabiliyor mu?
- Kamera yerleşimi araç içini ve ön yolu kapsıyor mu?
- Acil durum butonu 112 sistemiyle entegre mi?
- Kayıtlar gerektiğinde devletin yetkili kurumlarına sunulabilir formatta mı?
- Sistem altyapısı araç muayenesinde yapılacak yasal sorgulamaları karşılayabilecek nitelikte mi?
Bu soruların cevabı netleşmeden yapılacak yatırımlar, ileride ikinci bir yatırım zorunluluğu doğuracaktır.
Bugün ucuz görünen yanlış bir sistem seçimi yarın hem maliyet hem de operasyon açısından ciddi bir problem haline gelecektir.
Yeni dönemde rekabet teknolojiyle olacak
Karayolu yolcu taşımacılığı sektörü uzun yıllardır güvenlik yatırımlarını ağırlıklı olarak araç kalitesi ve sürücü deneyimi üzerinden yürütüyordu. Ancak yeni dönemde taşıt üzeri güvenlik teknolojileri de bu denklemde önemli bir yer tutacak.
Yapay zeka destekli kamera sistemleri, sürücü davranış analizleri, araç içi güvenlik çözümleri ve veri yönetimi artık sadece bir mevzuat gerekliliği değil; aynı zamanda kurumsal risk yönetiminin parçası haline geliyor.
Bu nedenle filoların kamera zorunluluğunu yalnızca bir “mevzuat yükümlülüğü” olarak değil, güvenli operasyon ve veri temelli yönetim altyapısının başlangıcı olarak görmesi çok daha doğru olacaktır.
Okul Servis Araçları İçin Özel Durum
AİTM Yönetmeliği kapsamında tek istisna okul servis araçlarına takılacak kamera ve kayıt sistemleri ile ilgilidir.
29 Kasım 2024 tarihinde Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde yapılan değişikliklerle ticari yolcu ve toplu taşıma araçları ile taksi ve taksi dolmuşlarda panik butonu, kamera sistemi ve görüntü kayıt cihazı zorunluluğu getirilmiştir.
Bu kapsamda 18 Şubat 2025 tarihli ve 32817 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme ile AİTM Yönetmeliği güncellenmiş, daha önce kullanılan Ek XVI kaldırılmış ve ilgili hükümler “Ek VI Montaj” başlığı altında yeniden düzenlenmiştir.
Okul servis araçlarına yönelik uygulama
T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın talimatları doğrultusunda, okul taşıtı tadilat işlemlerinin aksamadan sürdürülebilmesi amacıyla yalnızca 112 Acil Çağrı Merkezi ile entegre çalışabildiği testlerle doğrulanmış cihazlara montaj izni verilmektedir.
Bu çerçevede Geçici Montaja Uygun Cihaz Raporu almış olan firmaların cihazlarının okul taşıtlarına montajı yapılabilmektedir.
Yetkilendirilmiş firmaların güncel listesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:
https://www.tse.org.tr/duyuru/okul-servisleri-kayit-sistemleri-2025/