Trenlerin kendilerinin tasarım ve inşaları ciddi şeffaflık eleştirilerine maruz kalmaktadır. Japonya Merkezi Demiryolları; Çin yapımı trenleri, Japonların yüksek hızlı demiryolu inşasında kullandıkları Shinkansen trenlerinin birebir taslağı olmakla suçlamaktadır. Japon Shinkansen’in yapımcısı olan Kawasaki Ağır Sanayi, Çin’i kendi teknolojisini çaldığı için mahkemeye vermek ile tehdit etmiş olup kendi fikri mülkiyet yasası tartışmaları ise halen sürmektedir. 2004 yılında Kawasaki Ağır Sanayi; Çin tren üretimi araştırma geliştirme (AR-GE) ekibi tersine mühendislik yaptığında ve yüksek hızlar için teknolojiyi uyarladığında Çin il bir teknoloji anlaşması yapmıştır. Yüksek hızlı demiryolları (YHD) yayılma süreci boyunca Çin dört farklı arzcıdan teknoloji transfer etmiş olup bunlar Fransa, Japonya, Almanya ve Kanada’dır. Sadece tren için toplanan teknolojideki hız sorgulanabilir olmasına karşın Çin kamusal olarak bir temel olarak yabancı modellerin kullanımına göre geliştirilen teknolojilere karşın mevcut üretimi yeniden şekillendirdiğini ifade etmektedir. Çin bunu yenilikçili olarak addeder iken Japonya ise özellikle Çin bunu diğer ülkelere Çin teknolojisi diye satmaya başladıktan sonra ‘fikri mülkiyet hırsızlığı’ olarak addetmeye başlamıştır. Önde gelen bir Çinli ekonomist bu söz konusu Japon teknolojisinin aleni hırsızlığı durumunu meşrulaştırmakta, Çin taklitçiliğini teşvik etmekte ve bu haydut yenilikçiliği, pazarın büyümesi ve Çin’in ekonomisinin rayında gitmesi için fırsatların oluşturulması ile açıklamaktadır.
Yüksek hızlı demiryolları (YHD) bütünü ile kötü değildir, esasen demiryolu projelerindeki büyüme; düşük donanımlı işçilere istihdam sağlamakta, çoklu işbirliklerine geniş bir zemin hazırlamakta, ithalat ve büyümeye açık işler sağlamakta ve Çin bölgeleri arasında büyük inşaat kontratları üretmektedir. Sadece 2008 yılında hükümet, demiryolu sistemlerindeki yatırımları nerede ise iki katına çıkartan büyük bir teşvik projesini açığa çıkarmış olup sadece bir yıl içerisinde 49 milyar ABD Dolarından 88 milyar ABD Dolarına yükselmiştir. Demiryolu bakanlığı (DB) anlaşılmaz bir şekilde bütçeyi ciddi bir şekilde aştığı raporlanan projeler ile para akıtmaya devam etmektedir. Sadece bir Guangzhou demiryolu istasyonuna gerçek fiyatının 7 katına mal edilmiş, sanal departmanlar sanal olarak teşkil edilen harcama hesapları için üretilmiş ve basit bir şekilde ortadan kalkan projeler nakit bertarafları gerçekleştirilmiştir. Baka Liu’nun yargılanması süresince, kendisinin sürekli olara güç suistimali ve rüşvet kabulünün 11 iş adamının nakit, stok paylaşımı ve diğer karlar yolu ile 489,3 milyon ABD Doları tedarikine yol açtığı raporlanmıştır.
Demiryolu bakanlığı (DB) Mart 2013’te dağıtılmış olup idari fonksiyonları Ulaştırma Bakanlığı altındaki Devlet Demiryolu İdaresine ve geri kalan fonksiyonları da ticari iş operasyonlarının da içerilmesi için Çin Demiryolu Kurumuna (CSR_ÇDK) devredilmiştir. Bu sırada bakanlık taahhütlerden 428 milyar ABD Doları almış olup bu da Çin’deki son büyük tekel olarak bilinmektedir. Yeni kurumsal şekillenme 3 devlet ticari ortaklı şirketi içerdiğinden dolayı da bu hareketin şeffaflığı arttırması beklenmektedir. Bu hareket yolsuzluğa karşı sembolik bir savaş olarak telakki edilmektedir. 2013 yılında Ramzy ‘Bakanlıkların sayısının azaltılması yolu ile imtiyazlı insan sayısı azaltılmaktadır. Gerçekle örtüşmese dahi kamusal imaj kaygılı bu tarz durumlarda akıllıca bir oyundur’ ifadelerini kullanmaktadır.
Çin partisinin her yere yaygın kontrolündeki çatlaklar Wenzhou kazasının çok sayıdaki sıkı eleştirisi ile görünür hale gelmiştir. Dünyanın en büyük kamu işi projelerinden birisi olarak değerlendirilmesi dâhilinde süratli gelişimin kamusallığı ve büyüme yapısallığı; demiryollarının artık daha fazla bir nakliyatçılık ya da ordu sevkiyatçılığı değil ve fakat üst düzey elitler için bir toplu ulaştırma olmaya başlayacağı anlamına gelmektedir. Yabancılar, orta sınıf işçiler, öğrenciler ve iş adamları, bunların hepsi bu sürat trenine binmektedir. Bir sistemde ani bir şekilde, açıklanamayan bir tren kazası ile karşılaşmak; modern Çin’in, hükümetin güvenliği feda etme ve hızlı kalkınmanın peşinde koşma isteğinin uluslararası toplum ve kendi halkı nezdinde açığa çıkacağı yönündeki korkularını arttırmıştır. Yüksek hızlı demiryolları (YHD) kural koyucular ve yönetilenler arasında adı konulmamış bir anlaşmanın ürünüdür. Parti ehliyet ve performansı taahhüt etmektedir ve böyle yüksek profilli bir projenin çöküşü itibarı zedelemektedir. Hükümet böylesine bir kazaya bu gibi mesnetsiz fikirlere dayalı parti retoriği, sansür ve propaganda ile cevap vermektedir. Popüler bir Çin televizyon programının başlangıç, toplumun bu gibi şüphelerine cevap veren bir ses gibidir: ‘Çin lütfen yavaşla. Eğer çok hızlı olursan halkının ruhunu ötede bırakabilirsin’. Bu programın üreticisinin kazadan sadece iki gün sonra dizinin yayın saatini takiben kovulduğu söylentileri yayılmıştır.
Sansür Çin hükümeti için kesinlikle yeni bir strateji değildir; sağlık güvenliği ve hatta doğal afetler ile ilgili çok sayıdaki yakın dönem skandalları ortaya çıkmıştır. 2008 Sichuan depremi ve 2008 yılı bebek formüllü süt karışımı iki ana örnek olup bu noktalarda Çin hükümeti sansür uygulamıştır. Sansür konusu; dışişleri konseyi tarafından değerlendirilmiş olup bu hem ülke içi ve hem de ülke dışında ifade edilmektedir. Çin anayasası vatandaşlarına basın özgürlüğü tanımaktadır fakat pratikte ülkenin (ve partinin) tehlikeye düşme ihtimali bu hakları sansürle kuşatarak gasp etmektedir. Çin’de kamu forumları sansürlenmektedir ve Toronto Üniversitesi araştırmacıları bir anahtar kelimeler ve terimler listesi oluşturmuş olup bunlar iletişimin aniden engellenmesine neden olabilmektedir. Çinli protestocular; hapse atılmak ya da diğer ağır sonuçlar ile karşı karşıya kalabilir iken yabancılar ise vize iptali ve New York Times raportörü Chris Buckley ve Bloomberg News muhabiri Michael Forsythe’de olduğu gibi ülkeden atılma ile karşı karşıya kalabilmektedir.
Bununla beraber Wenzhou kazasının kapsamı farklı idi. İlk kaza raporu, bir gazete bülteni ya da hükümet duyurusu değildi, fakat herhangi bir Çin resmi medyasından 2 saat öncesinde Çin’de Twitter’ın bir eş değeri olan Weibo’daki bir bildirimdi. Kazadan sadece 16 saat sonrasında, resmi medyayı baypas eder bir şekilde görgü tanıkları tarafından 3 milyon bildirim yapıldı. Hükümet 29 Temmuz itibari ile geleneksel medyadaki bütün olumsuz haberleri durdurma emri vermiş fakat bu durum söz konusu bilginin aynı şekilde çevrimiçi olarak yaygınlaşmasını bertaraf edememiş olup dolayısı ile söz konusu tedbir sadece kalıp halinde geleneksel medyada karşılığını bulabilmiştir. Aralık 2013’ten başlayarak Çin’de 618 milyonluk bir internet kullanıcısı bir kitle oluşmuş olup bu rakam Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) toplam nüfusunun nerede ise iki katına karşılık gelmektedir. İnternet vatandaşları halen Çin’in toplam nüfusunun yaklaşık yarısına tekabül etmektedir.
Sansürün Çin’de oynadığı rol karmaşıktır ve uzun vadeli etkilere sahiptir, örneğin dış kaynakların entegrasyonu dahi etkilenmektedir zira Çin’deki bir iş bağlantısının korunması için kendinden sansür daha seçilebilmektedir. Dolayısı ile bu yol ile kendi guanxi ağlarının tahkimi yoluna gitmektedirler. 23 Temmuz kazasının ilk yıldönümünde hükümet olay ile ilgili bütün bağımsız raporları yasaklamıştır. Bu; öngörülmemiş bir hareket değildi ve çoğu gazete her şeyden önce kazanın yıl dönümü ile ilgili haber yapmamak yönünden uyarılmıştı.
Çin’in 2014 yeni yıl kutlamalarından sadece 12 gün önce 3,6 milyar yolculuk dâhilinde 40 gün süren yıllık memleket ziyaretleri döneminde, Çin Demiryolu Grubu (CRG_ÇRG) Başkanı Bai Zhongren, kendi evinin dördüncü katının penceresinden atlayarak intihar etmiştir. Şirket olayı ‘istenmeyen bir kaza’ olarak raporlamıştır. Belirlenemeyen kaynaklar kendisinin uzun süredir depresyonda olduğunu iddia etmekte ve Çin Demiryolu Grubundaki (CRG_ÇRG) 288.000 çalışanın maaşlarını ödemek için şirketin adeta bir savaş verdiği söylentileri dolanmaktadır. 2013 yılı Ekim ayında Çin Demiryolu Grubu (CRG_ÇRG) %85’Lik bir borç/varlık oranına sahiptir. İntihar ile ilgili ilk haberlerin ardından, kamunun dikkatini yüksek hızlı demiryollarının (YHD) itibarını düşürecek şekilde yönlendirecek herhangi bir bilgiyi engellemek adına daha fazla haber yapılması önlenmiştir.
Devam edecek...