ÖZEL RÖPORTAJ/ Erkan YILMAZ
Malatya Beydağı Turizm Yönetim Kurulu Üyesi Sönmez İkde, Taşıma Dünyası’na yeni Mercedes-Benz Travego yatırımlarıyla birlikte 2025 yılını değerlendirdi ve 2026 yılı beklentilerini açıkladı.
2025 yılında 10 adet Mercedes-Benz Travego yatırımı yaptıklarını, 2026 yılı içinde ise 15 adetlik bir yatırım planı oluşturduklarını belirten Sönmez İkde, “15 adetin ilk partisi olan 4 adet Travego aracımızı Hasmer Otomotiv’den teslim aldık. Sezon öncesinde 10 adeti filomuzda olacak” dedi.
Hasmer Otomotiv ile işbirliğinden memnunuz
Hasmer Otomotiv ile olan işbirliğinden memnun olduklarını belirten Sönmez İkde, “Hepimiz aslında zamanla değişiyoruz. Şartlar değişiyor, piyasa değişiyor. Herkes bir yenilik peşinde. Şu an Travego araçlarda eskisine oranla aşırı derece de olumlu farklılıklar var. Fiyatı da farklı ama teknolojik olarak araçlar çok gelişti. Bu süreçte tercihimizin bayii olarak Hasmer olmasında bu değişime ayak uydurmasının çok etkisi var ve bu işbirliğinden çok memnunuz” dedi.
En genç filoya sahip firmalar arasındayız
Sektörde en genç otobüs filosuna sahip firmalar arasında yer aldıklarını da belirten Sönmez İkde, “Yeni alacağımız 15 adet Travego ile filomuzdaki otobüs sayısı 25 adete çıkacak. 2024 model araçların yerini 2026 modeller alacak. 2025-2026 model araçlarımız bizi en genç filoya sahip firmalar arasında yer almamızı sağlıyor. Ülkedeki ekonomik süreç sizin araçlarınızın yeni ve ikinci el arasında daha fazla fark oluşturmadan yenilemenizi getiriyor” dedi.
Omnibus sistemler ve aynasız araçlar ve kamera sistemi
Sönmez İkde, bağlantılı sistem Omnibus ve aynasız otobüslerle ilgili de değerlendirmelerde bulundu: Omnibus sistemi olarak adlandırılan bağlantılı sistem çok başarılı. Araçlarla ilgili veri akışı çok güzel işliyor. Bakıma gitmesi gerektiğinde, araçta bir arıza oluşma ihtimali oluştuğunda uyarıyor. Sizin adınıza sistem sizi takip ediyor ve sorun yaşama ihtimali kalmıyor. MirrorCam (Aynasız) Travego’dan 1 adet alım yaptık. Kaptanımız Mercedes-Benz Türk’ten aracı teslim aldığında daha yoldayken ‘Normal aynalı araçtan çok daha iyi’ dedi. Belki Haziran-Temmuz aylarında teslim edilecek araçlardan bazılarının aynasız olmasını talep etsek diye düşündüm. Değiştirebilirmiyiz bilmiyorum. Ayrıca araçlarda kamera sistemi için altyapının hazır hale getirilmesi de çok önemli bir adım oldu. Aracı teslim aldıktan sonra cidi bir uğraş veriyorduk. Belki de güvensiz bir durumlarda oluşabiliyordu. Şimdi kameralar çok kısa sürede takılıyor. Aslında araçların kameralı olarak da bize verilmesi çok daha iyi olur aslında. Bir de yatak yerindeki değişikliği çok başarılı buldum. Koku sorununu gidermişler” dedi.
Yolcu düşüşünde ekonomik durum ve havayolu etkili oldu
2025 yılında, 333 bin civarında yolcu taşıdıklarını ancak 2024’e göre yolcu düşüşü yaşadıklarını belirten Sönmez İkde, “Bu düşüşte en önemli etken ekonomik durumun getirdiği ağır şartlar. Bizim hizmet verdiğimiz insanlar zaten düşük gelir grubu. Daha yüksek gelire sahip olanlar da havayolunu tercih ediyor. Ayrıca havayolu taşımacılarının da bu sürece etkisi çok büyük oldu. THY yaz döneminde İstanbul-Malatya hattında günde 3 sefer, Pegasus günde 2 sefer, A-Jet’de Sabiha Gökçen Havalima’nından ve Ankara’dan Malatya’ya günde iki sefer yaptı. Toplam 7 sefer yapıldı. Havayolunda biletler yolcu talebine göre çok değişti. Yolcu çoksa 3500-3600 lira fiyata çıkardılar, yolcu talebi düşükse 1800 TL’ye çektiler. Bu fiyatlara çektikleri anda da tabii doğal olarak biz yolcu sayısında düşüş yaşadık. Birde havayolları geçen yıl farklı hatları da hizmete aldılar. İzmir’den Malatya’ya seferler gerçekleştirdiler. Bu daha önce yoktu” dedi.
Maliyetlerimiz minimum yüzde 20 arttı
Malatya Beydağı Turizm olarak 2025 yaz sezonunda İstanbul-Malatya hattında bilet fiyatlarının 1800 TL olduğunu, kış sezonunda da artan maliyetlere rağmen 1800 TL olarak devam ettiğine dikkat çeken Sönmez İkde, “Biz diğer firmaların aksine geriye çekmedik ama ileriye de taşıyamadık. Yine de fiyatlarını aşağı çekenlere göre daha az zarar ediyoruz. Maliyetlerimiz minimum yüzde 20 arttı. Şu anda fiyatların Ocak ayından itibaren 2250 seviyelerinde olması, yaz sezonunda bu fiyatın 2500 TL olması gerektiğine inanıyorum. Ancak şu anda yolcu da yok. Yıl aslında yolcu talebi açısından iyi başladı. Ramazan ayı ile birlikte yolcu talebi her zaman olduğu gibi düştü. 30 kişi gidiş, 30 kişi dönüş olmadığında sefer zarar yazıyor. Yüzde 75 dolulukla ancak maliyet karşılanıyor” dedi.
Her yıl karlılık azalıyor
Yaz sezonunda yolcu talebinin yüksek olmasına rağmen asıl sorunun her yıl karlılığın daha da azalması olduğuna dikkat çeken Sönmez İkde, “2026 için öngörüde bulunmak da çok zor. İyi mi olacak, kötü mü olacak? Yorum yapamıyorum. Yaşanan savaş ortamı ne zaman son bulacak? Bunun getirdiği ekonomik maliyetler de olacak. İnsanların gelirleri kısa vadede artmayacağına göre yolcu sayısında nasıl bir büyüme olur bunu bilmek zor” dedi.
Otobüs yaş sınırı 8’e çekilmeli
Sektörde yıkıcı rekabetin önlenmesinin belgelere kayıtlı otobüslerin yaş sınırının 15’den, 10’a değil daha aşağıya hatta 8’e çekilmesi ile mümkün olabileceğini belirten Sönmez İkde, “ Ben hem yıkıcı rekabetin önlenmesi hem de yolcuların daha kaliteli, daha güvenli araçlarla seyahat etmesi için bu talebi dile getiriyorum. Çünkü son yıllarda teknolojik gelişimle araçlar çok daha güvenli bir seyahat imkanı sunuyor. Otobüs yaşı düşerse kaptanların da daha çok gelir elde edeceği bir süreç başlayacak. ‘Benim araçlarım yeni’ diye bunu söylemiyorum. Sektörün geleceği için bunu söylüyorum” dedi.
"Raylı sistemler bizi bitirmez, aksine büyütür"
Yüksek hızlı tren ve raylı sistem yatırımlarının otobüsçülük için bir tehdit olup olmadığı yönündeki soruya İstanbul'daki "Metrobüs" örneğiyle yanıt veren İkde, entegrasyonun önemine dikkat çekti: "2006-2007 yıllarında Metrobüs hattı kurulurken E-5 üzerindeki minibüsçüler 'biz bittik' diye isyan etmişti. Ancak o minibüsler Metrobüs ile mahalleler arasına entegre edilince işleri daha da açıldı. Raylı sistemler de her yere gidemez. Doğru entegre olursak raylı sistemler sektöre zarar vermez, aksine aktarma hatlarıyla bizi de büyütür."
Takoğraf ihlalleri: "Şoförün cezası firmadan ağır olmalı"
Trafik güvenliği ve takoğraf denetimleri konusunda da net konuşan Sönmez İkde, denetimlerin artmasını sonuna kadar desteklediğini ifade etti. Araç yoldayken kameralardan takip yapabildiklerini ancak takoğraf manipülasyonlarını firmaların çok sonradan öğrenebildiğini vurgulayan İkde, "Firmaya ceza kesilsin, problem yok. Ancak takoğrafı değiştiren şoförün alacağı ceza, firmanınkinden çok daha ağır olmalı ki buna cesaret edemesin" dedi.
Deprem Sonrası Malatya: "Ticari dönüş zaman alacak"
6 Şubat depremlerinin ardından Malatya'daki son durumu da değerlendiren İkde, şehrin "10 yılda ayağa kalkar" beklentisinden daha hızlı toparlandığını belirtti. TOKİ konutlarının yapıldığını ancak uzaklık nedeniyle bazı vatandaşların yerleşmekte tereddüt ettiğini dile getiren İkde, ticari hayatın dönüşüyle ilgili şu tespiti yaptı: "Kuyumcular çarşısı yıkılınca oradaki esnaf Kayseri, Konya, İzmir'e gidip dükkan açtı. Aradan 3 yıl geçti ve orada yeni bir ticari düzen, kurdular. Malatya'da çarşılar bitmek üzere olsa da, esnafın kurulu yeni düzenini bırakıp geri dönmesi zaman alacaktır. Şehrin genel seçimlere kadar daha da yol kat edeceğini ve dengelerin oturacağını düşünüyorum."
Ramazan durgunluğu ve bayram beklentisi: "29 Gün aç kalıp, 1 gün doyamazsınız"
Bayram tatili beklentilerini çarpıcı bir benzetmeyle özetleyen İkde, bayram yoğunluğunun tek başına yeterli olmadığını vurguladı: "Ramazan ayında 29 gün boyunca yolcu yok, sürekli cepten yiyorsunuz. Düşünün; 29 gün boyunca açsınız, 30. gün ne kadar yemek yiyebilirsiniz? Bayramda 3-4 gün tam kapasite çalışıyorsunuz ama öncesinde %20 dolulukla zarar etmişseniz, o bayram beklentisi de maalesef sektörü tam anlamıyla kurtarmıyor."
Kutu... Kutu... Kutu...
Zarar ettiğin hatta sefer yapmamak
Ben maliyet hesabıyla işimi yürüten birisiyim. Bana göre bu maliyetlerle yeni hat açıp zarar etmenin mantığı yok. Doğrusu sırf birisinin inadına da yeni bir hat açılmaz. Var olan hattımı koruyayım, daha kaliteli hizmet vereyim ben bu düşüncedeyim. Geçmiş yıllarda otobüs firmaları seferini yapamadığında hemen ‘o firma kapandı. O firmanın durumu iyi değil’ algısı oluşuyordu. Bugün işte yeni dönemde eğer yolcu yoksa zarar ediyorsa o hatta işler açılana kadar sefer yapmamak o firmayı ayakta tutar. Biz bunu yaptık. Geleceğe ancak bu şekilde firmanızı taşıyabilirsiniz. Sektör mensuplarının zarar edeceğini bile bile sefer yapması, günlük kararlarla ilerlemesi, geleceği görmemesinden, eskide kalmasından kaynaklanıyor.
2+1 konusunda sektörün hatası
2+1 otobüsler konusu bence kaliteli hizmeti gösteriyor. Ama biz sektör olarak bütün araçları 2+1 koltuklu hale çevirerek hata yaptık. Orada filonun bir sınıflandırma yapmak için bütün araçları buna çevirmemek gerekiyordu. Havayollarında economy-business sınıfı gibi. Filonun yüzde 10’u olsa siz fiyatı ona göre düzenleyebilirdiniz. Bizler bunu yapamadık. Yapsaydık, daha farklı olabilirdi. Sektörün rekabet anlayışından kaynaklandı.
Yapay zeka
Yapay zeka konusunda bazı noktalarda çalışmaya başladık. En önemli yanı çağrı merkezi. O ciddi bir maliyet avantajı sağlayacak. 7 gün /24 saat hizmet verebileceğiz. Klasik SMS mesajından, Whatsap üzerinden çözüm üretmeye gelindi artık. Şu an yapay zeka da maliyetler yüksek. Belki yapay zekanın tam anlamıyla hayatımıza girmesi iki yılı alacak. Birilerinin yapıp sektöre yön vermesi gerekiyor. Ben bir çalışma yaptırıyorum. Ama bazen ileriden gidince de ülkede para kazanılmıyor, zarar ediliyor. Bazen de gidince kazanılıyordu ama bu şartlara bağlı. Örnek vereyim; herkesten önce siz yaparsanız kazanırsınız. 2019 yılında ilk Travego çıktığında Türkiye'de 16 araç üretilmişti. 7 aracı biz aldık. Biz bu araçları belli hatlarda sabit olarak çalıştırdık çok ciddi şekilde yolcu sayımız arttı.
Travego araçların teslimatı, Hasmer Otomotiv Otobüs Satış Müdürü Yaşar Şahin tarafından Malatya Beydağı Turizm Yönetim Kurulu Üyesi Sönmez İkde’ye teslim edildi. Teslimat törenine ayrıca Mercedes-Benz Türk ekibinden Otobüs Filo Koordinatörü Taylan Özyiğit, Satış Sonrası Hizmetler Büyük Müşteri Yönetmeni Mert İnanır ve BusStore Alım & Satım Yönetmeni Ekrem Ceylanoğlu katıldı.
