ÖZEL RÖPORTAJ/ Erkan YILMAZ - Muammer BAŞKAN
76 yıl önce kurulan Türker Turizm, bugün şehirlerarası yolcu taşımacılığı, turizm taşımacılığı, personel ve okul servisleri, halk otobüsü işletmeciliği ve filo kiralama alanlarında faaliyet göstermesiyle sektörde özel bir konumda bulunuyor.
Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün aramızdan ayrılışının 88’inci yıl dönümü olan 10 Kasım’da yayımlanacak gazetemiz için özel bir söyleşi gerçekleştirmek istedik. Bu amaçla Türker Turizm Yönetim Kurulu Başkanı Yekta Türker ile bir araya geldik.
Türker ailesinin Atatürk ile buluşması
Söyleşimize Türker ailesinin Atatürk’le kesişen öyküsüyle başladık.
Yekta Türker’in anlattığı aile tarihinin başında dedesi Mehmet Ali Türker var: “Dedem Mehmet Ali Türker’in askerliği sırasında Atatürk’ün şoförlüğünü yapmış olması, ailemiz için büyük bir gurur. Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü aramızdan ayrılışının 88’inci yılında saygı, minnet ve özlemle anıyorum.”
Türker, dedesinin askerlik dönüşünde kardeşleriyle birlikte 1928 model bir Ford alarak taksiciliğe başladığını anlattı.
Bir vites dişlisi için 5-6 dönüm arsa sattılar
Ailede anlatılagelen bir olay, o dönemde araç sahibi olmanın nasıl bir mali yük getirdiğini gösteriyor. Üç vitesli Ford’un bir vites dişlisi kırılınca Amerika’dan parça beklenmiş. Parçanın gelmesi üç ay sürmüş. Türker’in anlatımına göre aile, o dişliyi alabilmek için E-5 üzerindeki yaklaşık 5–6 dönümlük bir arsayı satmış.
Benzer bir fedakârlığın babasının döneminde de tekrarlandığını söyleyen Yekta Türker, 1980’lerde kasko güvencesi bulunmayan bir araç kaza yaptığında ya da motor arızası verdiğinde tamir parasını karşılamak için yine arsa sattıklarını anlattı. Bir aile büyüğünün kendisine söylediği “Baban hayatı boyunca şoförlük yapsaydı sen çok daha zengindin” sözünü hatırlatan Türker, üç kuşağın taşımacılığa verdiği emeği şöyle özetledi: “Biz bu sektör için aslında bir bedel ödedik.”
Gebze’ye ilk otobüs, Gazanfer Bilge yılları ve 27’nci 302
Gebze’ye ilk otobüsü getiren kişi, Yekta Türker’in babası Seyfettin Türker’di. Bu girişim, ailenin taşımacılık öyküsünün dönüm noktalarından biri oldu. Seyfettin Türker, Otomarsan’ın ürettiği 1968 model 27’nci 302’yi aldı ve Gazanfer Bilge döneminde kendi aracıyla şehirlerarası taşımacılık yaptı. Kendisi de güreşçi olan Seyfettin Türker, Gazanfer Bilge’nin arkadaşı ve Hamit Kaplan’ın dostuydu.
Yekta Türker, otobüsçülükle tanıştığı yılları şöyle anlattı: “Ortaokul ve lise yıllarımda ben de Gazanfer Bilge’de çalışan otobüsümüzde muavinlik yapıyordum. Bir kova suyla otobüs yıkardık. Üniversite okuduk, ama bu işin içinde büyüdük.”
Ailenin şehirlerarası taşımacılık geçmişinde Kamil Koç ve Metro Turizm de yer aldı. Türker, 2004 dolaylarında şehirlerarası taşımacılığa ara vererek personel servislerine ağırlık verdiklerini anlattı.
Havaist’te üç vardiya, Pamukkale’de 30 otobüs
Meltem Turizm’le birlikte Havaist’e tedarikçi olarak giren Türker Turizm, beş araçla başladığı operasyonda 20 araca ulaştı. Yekta Türker, dört-beş yıl süren çalışmada uzun yol için tasarlanan yüksek konforlu otobüslerin kısa mesafeli transferlerde maliyet yükü yarattığını söyledi. Araçların üç vardiyada üç ayrı kaptan tarafından kullanılması, bakım ve temizlik süreçlerinin takibini zorlaştırdı. Arızalar sıklaşıp onarım giderleri artınca Havaist’ten ayrıldıklarını belirten Türker, şehirlerarası taşımacılığa 2022 yılında Pamukkale’de bir otobüsle dönüp 30 araca ulaştıklarını anlattı.
“Ayakta durmak için borçlanıyoruz”
2023’te yüksek faize rağmen kısa vadeli borçlanmayı yönetebildiklerini söyleyen Yekta Türker, Ocak 2026’daki görüşmemizde faiz ve kur belirsizliği nedeniyle borçlanmak istemediklerini belirtmişti. Bu kez işletmenin günlük giderleri için kredi kullandıklarını anlattı. “Gerçekten borçlanmak istemiyoruz ama şu anda ayakta durmak için borçlanıyoruz” dedi.
Olası bir yapılandırmayı bekleyerek vergi ve SGK ödemelerini erteleyen işletmeler olduğunu söyleyen Türker, kendilerinin bu ödemeleri zamanında yapabilmek için gerektiğinde kredi kullandıklarını belirtti. “O zaman gününde ödeyenin suçu ne?” diye sordu.
Fabrika küçüldü, personel servisi sayısı 70’ten 30’a indi
Sanayideki yavaşlamanın personel taşımacılığına doğrudan yansıdığını belirten Türker, hizmet verdikleri fabrikalar arasında kapanan, konkordato sürecine giren ve işçi çıkaran işletmeler bulunduğunu söyledi. Bir fabrikada çalışan sayısı 2 binden bine düşünce o projedeki servis aracı sayısı da 70’ten 30’a indi. Türker’e göre boşa çıkan araçların yeni iş araması fiyat rekabetini sertleştirdi.
Vadeler 120 güne çıktı, vergi tahsilattan önce ödeniyor
Personel servislerinde eskiden 15–30 gün olan ödeme vadeleri bazı işlerde 90–120 güne kadar çıktı. Türker, daha önce nakit ödeyen müşterilerin de rakiplerden aldıkları vadeli teklifleri önlerine koyduğunu söyledi. İşi sürdürebilmek için vade verdiklerini, maaş, yakıt ve vergi ödemelerini ise tahsilat gününe kadar erteleyemediklerini anlattı.
Görüşmede, İngiltere örneği üzerinden, faturaya ilişkin verginin tahsilatla birlikte ödenmesine imkân veren bir model konuşuldu. Türker, benzer bir uygulamanın Türkiye’de de değerlendirilmesini istedi. Kapanan fabrikalardan kalan alacakları için “Biz onun vergisini ödüyoruz. Belki de alamayacağız” dedi.
Yükselen yakıt gideri biletlere yansımadı
Şehirlerarasında doluluk arttı, yakıt gideri bilete tam yansımadı
Şehirlerarası taşımacılıkta 2026 yılının beklentilerinin altında kaldığını söyleyen Türker, turizmde iş bulamayan araçların tarifeli taşımacılığa yönelmesinin sefer arzını artırmış olabileceğini belirtti. Kendi operasyonlarında doluluk arttığı hâlde yakıt giderindeki yükselişi bilet fiyatına tam yansıtamadıklarını anlattı. Otogar çıkış ücretleri, yazıhane kiraları, köprü ve otoyol geçişleri de maliyeti artırdı.
Yekta Türker, havayolu ve demiryolu rekabetinin şehirlerarası otobüsün yolcu payını daralttığını belirtti.
Türker, bireysel otobüsçülerin yüksek işletme maliyetleri karşısında araçlarını seferden çekebileceğini, bazılarının hafta sonları ve özel günlerle sınırlı çalışabileceğini öngörüyor. “Bu kış ikinci el cennetine dönecek” diyen Türker, uyarısının hem turizm hem şehirlerarası taşımacılık için geçerli olduğunu, 2027’ye yüksek borçla girecek firmaların özellikle zorlanacağını söyledi.
Yekta Türker, Has Turizm Yönetim Kurulu Başkanı Ayhan Kara’nın Taşıma Dünyası’nın 29 Ekim 2026 tarihli sayısında yayımlanan röportajında dile getirdiği “2 otobüsle yapacağımız işi 5 otobüsle yapıyoruz” değerlendirmesine de katıldığını belirtti.
Turizmde 100-110 bin TL’lık turun yakıtı 80 bin lirayı buldu
Turizm sezonunun beklentilerin çok altında geçtiğini söyleyen Türker, beş günlük ya da bir haftalık Doğu Anadolu turlarının 100–110 bin liraya yapıldığı örneklerde yalnızca yakıt giderinin 80 bin lirayı bulabildiğini belirtti.
Okul servisinde tarife yüzde 20-25, maliyet yüzde 50 arttı
Türker, UKOME’lerin okul servisi tarifelerinde velilerin ödeme gücünü gözettiğini söyledi. Karşılaştıkları örneklerde yıllık tarife artışlarının yüzde 20–25 düzeyinde kaldığını, kendi maliyetlerindeki artışın ise yüzde 50’yi bulduğunu belirtti.
Binek araç bayileri filo kiralamada rekabeti artırdı
Binek araç satışları yavaşladıkça daha fazla bayinin kendi kiralama şirketini kurduğunu belirten Türker, bayilerin stoklarındaki araçlarla müşterilere teklif verdiklerini, işi aldıklarında da bu araçları kendi kiralama şirketlerine sattıklarını anlattı. Türker’e göre sigorta, bakım, onarım ve garanti süreçlerini kendi bünyelerinde yönetmeleri bayilere maliyet avantajı sağlıyor. Bağımsız kiralama şirketleri ise bakım için araçlarını yine bayilere götürüyor.
160 araçlık filo, 2027 gündeminde 10-12 otobüs
Türker, servis araçları da dâhil olmak üzere 290 özmal araçlık bir filoya sahip olduklarını, personel taşımacılığında ayrıca yaklaşık 800 kiralık aracın şirketleri bünyesinde çalıştığını söyledi. Şirket 2025’te şehirlerarası otobüslerini, 2026’da ise Sprinter alımlarıyla servis filosunu yeniledi.
Türker, olağan yenileme takvimine göre 2027’de Pamukkale’de çalışan 10–12 otobüsün yenilenmesinin gündeme geleceğini söyledi. Filodaki en eski otobüslerin 2023 model olduğunu belirten Türker, yenileme kararını yılbaşındaki maliyet artışlarını gördükten sonra vereceklerini anlattı.
287 sigortalı çalışan, bir otobüste üç kadın kaptan
Yekta Türker, şirkette 287 sigortalı çalışan bulunduğunu ve çalışanların ücretlerini tam tutarları üzerinden SGK’ye bildirdiklerini belirtti.
Sektörün sürücü bulmakta yaşadığı güçlüğün de konuşulduğu söyleşide Yekta Türker, Pamukkale’de çalışan bir otobüsün üç kaptanının da kadın olduğunu ve kadın kaptanların dinlenme düzenini de gözeterek bir otobüsün tüm ekibini kadınlardan oluşturduklarını belirtti. İşe giriş için gereken evrakların üçünün de tek seferde eksiksiz ulaştığını anlatan Türker, kaptanların çalışma disiplininden memnun olduklarını ifade etti. Personel ve okul taşımacılığında da bir ya da iki kadın sürücülerinin bulunduğunu, kadın istihdamını teşvik etmeye devam etmek istediklerini söyledi. Yekta Türker, başarılı sürücüleri ödüllendirme süreçlerinin de her yıl devam ettiğini sözlerine ekledi.
Bakanlık S yetki belgesinin arkasında durmalı
Türker, İstanbul ile Kocaeli arasında personel taşımak üzere Gebze başta olmak üzere Kocaeli genelinde çok sayıda firmanın S yetki belgesi aldığını söyledi. Buna rağmen belge kapsamında çalışan bazı servis araçlarının bağlandığını belirterek Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından verdiği belgenin arkasında durmasını, araçların neden bağlandığını incelemesini ve ilgili UKOME’leri bilgilendirmesini istedi. Şirketinin de belgeye ihtiyacı olduğunu, ancak sahadaki sorunlar nedeniyle belge almadıklarını söyledi.
D1 ve D2 belgeleri ayrı kalsın
Türker, D1 ve D2 belgeleri arasında geçiş kolaylaşırsa işlerin yavaşladığı dönemlerde araçların turizme veya tarifeli taşımacılığa yığılabileceğini söyledi. Yekta Türker, özmal araç şartının ağırlaştırılmasının tekelciliğe neden olacağını ve bireysel otobüsçünün piyasada kalmasını güçleştireceğini belirtti. Akaryakıtta tüketime göre bir vergi düzenlemesinin değerlendirilmesini ve KDV yükünün gözden geçirilmesini istedi.
Üç klasik otobüs, dördüncü kuşağın kararı
Yekta Türker, çocukluğunun otobüslerini yaşatmak için 302 S, Avrupa 303 ve 304 model üç aracı koltuklarına kadar özgün hâllerine döndürdüklerini anlattı.
Türker, Sabancı Üniversitesini tam burslu olarak bitiren ve nanoteknoloji eğitimi alan kızının İsviçre’de yüksek lisans tez çalışmasını sürdürdüğünü, CERN bağlantılı bir projede görev aldığını anlattı. Şirkete katılıp katılmayacağına ilişkin kararı kızına bıraktığını söyledi.
Filo kiralamaya girme nedenlerinden birinin de sonraki kuşağa daha kolay yönetebileceği bir iş alanı bırakmak olduğunu belirtti. ■
