Ticaret Bakanlığı, motorlu kara taşıtlarının kiralanmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen yeni yönetmeliği yayımladı. Düzenleme; kiralama işletmelerinin yanı sıra elektronik rezervasyon ve aracı platformları, ilan sitelerini ve tüketicilerin haklarını da kapsıyor. Yönetmelik kapsamında M1, M1G, N1 ve N1G sınıfındaki taşıtların kısa süreli kiralanması düzenleniyor. Uzun süreli, tüketici olmayan kiralamalar, paylaşımlı kiralama ve kamp taşıtı kiralamaları ise kapsam dışında tutuluyor.
Yetki belgesi zorunlu
Ticari faaliyet kapsamında araç kiralamak isteyen işletmelerin yetki belgesi alması zorunlu olacak. Belge, işletmenin bulunduğu yerdeki Ticaret İl Müdürlüğü tarafından Bilgi Sistemi üzerinden verilecek ve her işletme için ayrı düzenlenecek.
Yetki belgesi için vergi ve meslek odası kaydı, uygun işyeri ve mesleki yeterlilik şartları aranacak. Kiralama sorumlusunun 18 yaşını doldurmuş ve en az ilköğretim mezunu olması gerekiyor. Ayrıca belirlenen suçlardan hüküm giymemiş ve Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Danışmanı Seviye 4 mesleki yeterlilik belgesine sahip olması şart.
Filoya asgari araç sayısı geliyor
Büyükşehirlerde nüfusu 30 bini aşan ilçelerde faaliyet gösteren işletmelerin en az 10 araçlık filosu bulunacak. Araçların en az 5'i işletme adına tescilli olacak; kalan araçlar kiralama yoluyla temin edilebilecek. Bu işletmelerin filosunda ayrıca en az 2 hibrit veya tamamen elektrikli araç bulunacak. Bunlardan en az birinin Türkiye'de üretilmiş olması gerekecek. Büyükşehirlerde nüfusu 30 bin ve altında olan ilçeler ile büyükşehir olmayan illerde ise en az 5 araçlık filo şartı aranacak. Bu araçların en az 2'si işletme adına tescilli olacak.
Kiralık araçlara yaş ve kilometre sınırı
Klasik araçlar hariç kiralanacak taşıtların model yılına göre 6 yaşından büyük olmaması gerekiyor. Elektrikli araçlarda kilometre sınırı 300 bin, diğer araçlarda ise 180 bin kilometre olacak. Araçların ağır hasar kayıtlı olmaması, muayenesinin geçerli bulunması ve zorunlu mali sorumluluk sigortasının olması şart. Bilgi Sistemine kaydedilmeyen, gerekli güvenlik standartlarını karşılamayan veya periyodik bakımı yapılmamış araçlar kiraya verilemeyecek.
Mevcut işletmelere süre
Halen faaliyet gösteren işletmelerin 1 Temmuz 2027'ye kadar yetki belgesi alması gerekiyor. Belirli şartları taşıyan mevcut işletmeler için asgari araç sayısı, araç yaşı ve bazı güvenlik şartları 1 Ocak 2028'e kadar uygulanmayacak. Bakanlık, geçiş sürelerini bir yıla kadar uzatabilecek.
Depozitoya sınır
Kiracıdan alınabilecek depozito da sınırlandırılıyor. 6 gün ve daha kısa kiralamalarda en fazla 3 günlük, 7-29 günlük kiralamalarda ise en fazla 7 günlük kira bedeli kadar depozito alınabilecek. Depozito olarak çek, senet, teminat mektubu veya kefaletname alınamayacak. Özel durumlar dışında depozito, araç iadesini takip eden 7 gün içinde geri verilecek. Olağan kullanımdan kaynaklanan kabul edilebilir aşınma ve yıpranmalar nedeniyle depozitodan kesinti yapılamayacak.
Hasar konusunda bağımsız ekspertiz şartı
Kiracıdan hasar bedeli talep edilebilmesi için hasarın ve maliyetinin yetkili ve bağımsız ekspertiz raporuyla belgelenmesi gerekecek. Teslim ve iade belgeleri düzenlenmemişse veya iade belgesinde yer almayan hasar ve arızalar için kiracıdan bedel talep edilemeyecek. Kira süresi içinde ortaya çıkan arızalarda, işletme aksini ispatlamadığı sürece arızanın kiracıdan kaynaklanmadığı kabul edilecek. Kiracıdan kaynaklanmayan güvenlik açısından önemli arızalarda mümkün olan en kısa sürede eşdeğer araç tahsis edilecek; bu mümkün değilse kalan kira bedelleri ve depozito iade edilecek. Kiracıdan kaynaklanmayan hasarlarda onarım masrafı, değer kaybı veya kira kaybı talep edilemeyecek. Değer kaybı için ise tarafların anlaşması dışında sigorta tahkim kararı veya ilam niteliğinde karar bulunması gerekecek.
Rezervasyonlarda yeni kurallar
Ön ödemeli rezervasyonlarda kiracı, rezervasyon tarihindeki şartlara göre tarih, saat, yer ve araç segmentinde değişiklik yapabilecek veya rezervasyonu iptal edebilecek. Teslimden önceki 24 saat dışında yapılan iptallerde bedel alınamayacak. Son 24 saatte yapılan iptallerde ise şartları önceden belirtilmiş olmak kaydıyla en fazla bir günlük kira bedeli alınabilecek. İade işlemleri 7 gün içinde tamamlanacak.
Rezervasyon yapılan segmentte araç bulunmuyorsa işletme, ek ücret almadan eşdeğer veya üst segment araç sunacak. Bu mümkün değilse kiracının onayıyla alt segment araç verilebilecek; kiracı kabul etmezse rezervasyonu bedelsiz iptal edebilecek. Kiracının aracı mazeretsiz almaması halinde işletme, kiralamaya göre belirlenen bekleme süresince aracı başka müşteriye veremeyecek. Süre sonunda rezervasyon iptal edilebilecek ve yapılabilecek kesinti bir ila altı günlük kiralamalarda en fazla bir günlük, daha uzun kiralamalarda en fazla üç günlük kira bedeli olacak.
Bir saate kadar gecikme ücretsiz
Araç iadesinde bir saate kadar gecikme için ücret alınamayacak. İşletmeler kilometre sınırı da belirleyebilecek. Saatlik kiralamalarda günlük karşılığı en az 20 kilometre, 1-6 günlük kiralamalarda günlük en az 150 kilometre, 7-29 günlük veya haftalık kiralamalarda ise günlük en az 100 kilometre sınırı uygulanabilecek.
Ek hizmetler ve sigorta
Kiralama hizmeti, müşterinin ek sigorta, kasko veya hasar güvencesi gibi başka bir hizmet satın alması şartına bağlanamayacak. Ek sürücü için risk düzeyine göre ayrıca hizmet bedeli alınabilecek. HGS talep edilmesi halinde bedelsiz olarak sunulacak, kullanılan geçiş ücretleri ise müşteriden tahsil edilebilecek. Geçiş, enerji tamamlama ve benzeri giderlerde sözleşmede belirtilen ve belgelenen tutarlar dışında ek ücret alınamayacak. Mevsim şartları gerektiriyorsa kış lastiği sağlanacak. Kiracı en az iki gün önceden talep ederse uygun standartlarda çocuk bağlama sistemi de sunulacak.
İlan sitelerine kontrol zorunluluğu
İlan ve aracı platformlar, işletmelerin üyelik veya kayıt işlemlerinden önce yetki belgesini Bilgi Sistemi üzerinden kontrol etmek zorunda olacak. İlanlarda işletmenin yetki belgesi numarası ile araçların marka, model, model yılı, enerji türü, segment, donanım ve kilometre bilgilerinin yanı sıra detaylı görseller bulunacak. Platformların işletmeleri kampanyalı hizmet sunmaya zorlaması, işletme ve müşteri verilerini rekabet amacıyla kullanması, alternatif satış kanallarını kısıtlaması veya sözleşmede belirtilmeyen bedelleri işletmelerden tahsil etmesi haksız ticari uygulama sayılacak.
Bilgi Sistemi kuruluyor
Ticaret Bakanlığı, kiralama işletmeleri ve araçların takip ve kontrolü amacıyla Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi oluşturacak. Yetki belgeli işletmelerin güncel listesi sistem üzerinden erişilebilir olacak. İşletmeler kiraya verecekleri araçları sisteme kaydedecek, işletmenin tasarrufundan çıkan araçların kayıtlarını da silecek.
Kira sözleşmeleri ve ilgili belgeler 5 yıl süreyle saklanacak.
HAFİF TİCARİ ARAÇLARA YENİ KURALLAR
Yönetmelik, ruhsat sınıfı N1 ve N1G olan hafif ticari araçların kısa süreli kiralanmasını da kapsıyor. Bu araçları kiralayan işletmeler de yetki belgesi, filo ve araç niteliği şartlarına tabi olacak. Büyükşehirlerde nüfusu 30 bini aşan ilçelerde en az 10 araçlık filo, bunun içinde en az 5 işletme adına tescilli araç ve en az 2 hibrit veya elektrikli araç bulunması gerekecek. Elektrikli/hibrit araçlardan en az biri Türkiye'de üretilmiş olacak.
Hafif ticari araçlarda da 6 yaş ve 180 bin kilometre sınırı uygulanacak. Ancak otobüs, kamyon ve çekici gibi araçlar, M1, M1G, N1 ve N1G sınıfları dışında kaldıkları ölçüde bu yönetmeliğin kapsamına girmiyor.
Yürürlük 1 Ocak 2027
Yönetmelik 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek. Düzenlemeye aykırı hareket eden işletmelere 6563 ve 6585 sayılı kanunlar kapsamında idari para cezaları uygulanabilecek. Halen faaliyet gösteren işletmelerin 1 Temmuz 2027'ye kadar yetki belgesi alması gerekiyor.
