Şehirlerarası yolcu taşımacılığı sektöründe, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının U-ETDS sisteminden Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) aktarılan veriler üzerinden uygulanan idari para cezalarına ilişkin önemli bir yargı kararı verildi.
Trabzon İdare Mahkemesi, 1 Ekim 2026 tarihli, E:2026/410 ve K:2026/1126 sayılı kararıyla, KADİM Performans İzleme (PERİ) sistemi kayıtları esas alınarak bir otobüs firmasına kesilen idari para cezasının oybirliğiyle iptaline ve ödenen tutarın yasal faiziyle iadesine karar verdi.
U-ETDS kayıtları üzerinden ceza uygulanıyor
Şehirlerarası yolcu taşımacılığında otobüs plakaları ile sürücü ve personel bilgileri U-ETDS sistemine bildiriliyor. Bu bilgiler elektronik ortamda SGK'ya aktarılıyor. SGK, söz konusu veriler üzerinden yaptığı değerlendirmelerde, firmaların bildirimlerinde yer alan bazı sürücülerin sigortalı çalışan olarak bildirilmediğini tespit ederek 5510 sayılı Kanun'un 102'nci maddesi kapsamında idari para cezaları uygulayabiliyor.
Ancak sektörde farklı firmaların sigortalı sürücülerinin geçici olarak başka araçlarda görev yapması, bireysel otobüsçülerin kendi personeliyle sefer gerçekleştirmesi, alt taşıyıcı ilişkileri ve sistem kayıtlarındaki hatalar nedeniyle uyuşmazlıklar yaşanabiliyor.
884 bin TL'lik ceza iptal edildi
Mahkeme kararına konu olan olayda, altı kişinin kayıt dışı çalıştırıldığı gerekçesiyle şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan bir otobüs firmasına SGK tarafından 884 bin 560 TL idari para cezası uygulandı.
Firma, erken ödeme indiriminden yararlanarak 663 bin 420 TL ödeme yaptı. Ancak söz konusu kişilerin kendi bünyesinde çalışmadığını belirterek idari para cezasının iptali için yargıya başvurdu. Trabzon İdare Mahkemesi, yapılan değerlendirme sonucunda idari para cezasını hukuka aykırı bularak iptal etti. Mahkeme, firmanın ödediği 663 bin 420 TL'nin 23 Şubat 2026 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesine hükmetti. Kararda ayrıca 40 bin TL vekâlet ücreti ve 1.837 TL yargılama giderinin SGK tarafından karşılanmasına karar verildi.
Mahkeme: Somut inceleme ve denetim yapılmalı
Trabzon İdare Mahkemesi kararında, PERİ ekranından alınan belgeler üzerinden ilgili kişilerin otobüs firmasının çalışanı olduğunun değerlendirildiği, ancak bu kişilerin gerçekten firma bünyesinde çalışıp çalışmadığının belirlenmesine yönelik herhangi bir inceleme veya denetim yapılmadığı belirtildi.
Mahkeme kararında şu gerekçeye yer verildi: “Anılan şahısların davacıya ait araçlarda çalışıp çalışmadığının tespitine yönelik olarak, idare tarafından herhangi bir inceleme veya denetim yapılmadığı, bu kişilerin davacıya ait iş yerinde çalıştığının somut olarak ortaya konulamadığı anlaşılmış olup, PER ekranından alınan belgeler dikkate alınmak suretiyle uygulanan para cezasına dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.”
Sürücünün hangi firmaya bağlı olduğu önem taşıyor
Mahkemenin hukuki değerlendirmesine göre, bir sürücünün belirli bir otobüste görev yapması, tek başına o aracın bağlı bulunduğu firmanın sigortalı çalışanı olduğunu kanıtlamıyor. 5510 sayılı Kanun kapsamında işverenin sigortalı bildirim yükümlülüğünün doğabilmesi için çalışan ile işveren arasında hizmet akdi bulunması gerekiyor. Mahkeme, hizmet akdinin varlığının belirlenmesinde çalışanın işverene bağımlı olarak iş görmesi ve işverenin bunun karşılığında ücret ödeme yükümlülüğü bulunması gerektiğine dikkat çekti.
Bu kapsamda sürücünün hangi işverene bağlı çalıştığı, kimden emir ve talimat aldığı, ücretinin kim tarafından ödendiği ve taraflar arasındaki çalışma ilişkisinin niteliği önem taşıyor. Mahkeme, idari para cezası uygulanabilmesi için isnat edilen fiilin işlendiğine ilişkin maddi olguların her türlü şüpheden uzak biçimde ortaya konulması ve fiil ile sorumlu tutulan kişi arasında bağlantı kurulması gerektiğini de vurguladı.
Elektronik kayıtlar tek başına yeterli görülmedi
Mahkeme kararında, kamu kurumları tarafından SGK'ya gönderilen tespitlerin idari işlem tesis edilmesi için yeterli olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği belirtildi. Bu kapsamda, denetim elemanlarınca yapılan bildirimlerin yeterli bulunması halinde SGK'nın ek araştırma yapmadan işlem tesis edebileceği, ancak tespitlerin yeterli olmaması durumunda gerekli incelemelerin yapılması gerektiği ifade edildi.
Böylece mahkeme, elektronik sistem kayıtlarının denetimlerde kullanılmasını değil, somut olarak ortaya konulamayan bir hizmet ilişkisi üzerinden idari para cezası uygulanmasını hukuka aykırı buldu.
Otobüs firmaları açısından önemli karar
Trabzon İdare Mahkemesinin kararı, özellikle farklı firmalara ait otobüslerin ve sürücülerin aynı taşıma organizasyonu içerisinde görev yaptığı şehirlerarası yolcu taşımacılığı sektörü açısından önem taşıyor.
Karar, U-ETDS ve PERİ kayıtlarının SGK denetimlerinde kullanılmasına engel oluşturmamakla birlikte, yalnızca elektronik kayıtlar üzerinden hizmet ilişkisi kurularak idari para cezası uygulanmasının hukuka uygunluğu konusunda önemli bir yargısal değerlendirme içeriyor.
Mahkemenin 1 Ekim 2026 tarihli kararı, benzer gerekçelerle idari para cezasına muhatap olan otobüs firmalarının açacakları davalarda emsal olarak gösterilebilecek nitelik taşıyor.
Bununla birlikte karar, diğer firmalara uygulanan cezaların otomatik olarak iptal edilmesi anlamına gelmiyor. Her uyuşmazlığın kendi somut koşulları ve delilleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerekiyor.
Trabzon İdare Mahkemesinin oybirliğiyle verdiği karara karşı, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içerisinde Samsun Bölge İdare Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık bulunuyor.
